بنابراين ، اساس اشكال بر دو مطلب استوار است : يكى اين‌كه علومى كه براى انسان از طريق قواى حسى يا خيالى حاصل مىشوند مادى هستند نه مجرد ؛ به دليل آن‌كه توسط شبكه اعصاب و قواى جسمى به مغز انتقال مىيابند . و ديگر اين‌كه ، به دليل دخل و تصرفى كه سازمان مغز در مُدرَكات حسى و خيالى دارد آنچه نهايتاً در مغز حاصل مىشود ماهيتى عين ماهيت‌هاى خارجى نيست . لذا قول به وجود ذهنى و حضور ماهيات در ذهن ، مطابق آنچه در خارج است به طور كلى ناصحيح است . جواب اشكال صور علمى مجرد بوده آنها چيزى غير از صور حسى هستند كه در قواى بدنى منطبع مىباشند . متن وجه الاندفاع أنّ ما ذكروه من الفعل . . . التى فى الخارج لاينفكّ عن السّفسطة . ترجمه وجه دفع اشكال به اين است كه آنچه از فعل و انفعالات مادى ( در مغز ) به هنگام حصول علم پيش مىآيد به جاى خود درست است ، لكن اين صُوَر ( منطبعه در قواى حسى ) معلوم بالذات ما نيستند . بلكه آنها امورى مادى هستند كه نفس را براى حضور ماهيات خارجى آماده مىسازند تا آن ماهيات به صورت‌هاى مثالىِ مجردى كه مادى نيستند نزد نفس حضور يابند . اينها بر اساس چيزى است كه ( در باب علم ) روشن خواهد گشت و گفته خواهد شد كه علم به طور كلى ( چه از طريق حس حاصل شود يا از طريق ادراك عقلى ) مُجرد است . « 1 » و قبلًا دانستى كه اعتقاد به مغايرت صورت‌هاى ادراكى - كه از طريق حس و خيال براى ما حاصل مىشوند - با صاحبان صُوَر - كه اشياى خارجى باشند - به دور از سفسطه نيست .

--> ( 1 ) . ر . ك : مرحلهء يازدهم ، فصل اول